ذلك عزّ الاسلام و فخر المسلمين بل اعتضاد اعظم الملوك و السلاطين ، شمس الملة و الدنيا و الدّين ، ابو المعالى محمد بن المرحوم المبرور على بن خاتون الطوسى العاملى - خلد الله ايام دولته و اقباله و انعم بالسعود ابدا عيشه و باله » . و در امل الآمل مسطور است : « الشيخ محمد بن على بن خاتون العاملى العيناثى سكن حيدرآباد ، كان عالما فاضلا ماهرا محققا اديبا ، عظيم‌الشان ، جليل القدر ، جامعا لفنون العلم . از مصنفات شريفهء او است : شرح ارشاد ، و ترجمهء اربعين شيخ بهائى - عليه الرحمة - فارسى كه معروف به قطب‌شاهى است ، و حاشيهء فارسيه بر كتاب جامع عباسى پنج بابى . وفاتش در اين زمان اتفاق افتاد و نديده‌ام من او را و او معاصر شيخ بهائى - عليه الرحمة - بود « 1 » . جناب شيخ انشائى لطيف بر نسخهء ترجمهء شرح اربعين كه از تآليف او است در سنهء يك‌هزار و بيست و هشت ( 1028 ) هجرى قلمى فرموده كه مشتمل بر مدح و ثناى او و وصف كتاب مذكور است » . انتهى محصل كلامه . 74 ) مولانا معز الدّين محمد « 2 » : شاگرد خاتم المجتهدين مولانا بهاء الدّين عاملى است . صاحب امل الآمل او را به « فاضل جليل » ستوده و گفته كه او روايت حديث از شيخ بهاء الدّين عاملى دارد . 75 ) الشيخ على بن محمود العاملى المشغرى « 3 » : خال [ والد ] شيخ حر عاملى و تلميذ مولانا شيخ بهاء الدّين عاملى و ديگر مشايخ عظام است . كما يستفاد من بعض عبارات كتاب امل الآمل . بالجمله شيخ على مذكور از عظماى علما و صاحب تآليف و تصانيف لايقه است . شيخ حر عاملى در امل الآمل ذكر شريف او به اين عنوان آورده كه ، « شيخ على بن محمود مشغرى عاملى خال والد مصنف يعنى حر عاملى است . عالم و فاضل و فقيه صالح بوده . از تصانيف شريفهء اوست : رسالهء موسوم به امتحان الافكار فى مسئلة الدار ، و رساله در منطق ، و ديگر رسائل دارد . چند كتاب فقهيه و عربيه پيش او خوانده‌ام و اجازهء عامه به من داده و او پيش شيخ محمد بن حسن بن زين الدّين العاملى و

--> ( 1 ) . شيخ بهاء الدّين محمد عاملى مجتهد شيعهء اماميه در سنهء هزار و بيست و نه اجازه نوشته براى شيخ محمد خاتون در وقتى كه شرح شيخ محمد خاتون را ديده قدس الله روحهما ، شرح اربعين شيخ محمد خاتون و شيخ معظم اليه حبل المتين را به اسم شاه‌طهماسب نوشته ( وقايع السنين و الاعوام ، ص 504 ) . ( 2 ) . طبقات اعلام الشيعة ، ص 544 ، امل الآمل ، ج 2 ، ص 232 . ( 3 ) . طبقات اعلام الشيعة ، ص 415 ، امل الآمل ، ج 1 ، ص ، ص 134 ، رياض العلماء ، ج 4 ، ص 354 .